راهکارهای جهش تجارت ایران و قزاقستان به۳میلیارد دلار/از ترانزیت تا کشت

یادداشت اقتصادی – نسرین پابرجا رایزن بازرگانی ج.ا ایران در قزاقستان

طی دو سال نخست فعالیت دولت چهاردهم، روابط اقتصادی تهران و آستانه با عبور از سطح گفتگوهای عمومی، وارد فاز اجرای پروژه‌های زیربنایی، تعمیق و نهادینه‌سازی دیپلماسی تجاری شده است. درطی این مدت روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری قزاقستان از سطح گفتگوهای سنتی به یک شراکت راهبردی و عملیاتی ارتقا یافته است. تمرکز ویژه بر دیپلماسی همسایگی، اجرایی‌سازی توافق‌نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU)  و فعال‌سازی ظرفیت‌های ترانزیتی کریدور شمال-جنوب، مبادلات دوجانبه را در مسیر جهش تاریخی قرار داده است.

دیپلماسی فعال اقتصادی میان تهران و آستانه، علاوه بر تثبیت رشد مبادلات تجاری، بسترهای حقوقی و اجرایی لازم را برای دستیابی به هدف‌گذاری ۳ میلیارد دلاری فراهم کرده است. بررسی آمارهای رسمی دو سال اخیر تجاری و گمرکی نشان‌دهنده احیای تدریجی روابط تجاری ایران و قزاقستان است.

وضعیت تجارت ایران و قزاقستان

درسال ۱۴۰۳ مجموع مبادلات تجاری به حدود ۳۴۰.۳ میلیون دلار رسید. در این سال صادرات ایران به قزاقستان بالغ بر ۲۱۷ میلیون دلار و صادرات قزاقستان به ایران حدود ۱۲۳.۳ میلیون دلار بود که تراز تجاری را به نفع ایران مثبت و درسال ۱۴۰۴ حجم مبادلات با رشد ۲۶.۴ درصدی به ۴۳۰.۲ میلیون دلار افزایش یافت.

صادرات ایران به قزاقستان شامل پلیمرهای اتیلن و استایرن، میوه‌های گرمسیری و خشکبار، محصولات پتروشیمی، مصالح ساختمانی و سیمان است. تنوع بالا و ارزش افزوده بیشتر نسبت به کالاهای خام از فاکتورهای قابل اشاره است. واردات ایران ازقزاقستان شامل جو (بیش از ۵۰٪ صادرات قزاقستان)، دانه‌ها و روغن‌های گیاهی، گندم، گوشت گوسفند و برنج بوده و تمرکز شدید بر کالاهای اساسی و نهاده‌های دامی قرار دارد .

چنانچه بخواهیم نگاهی اجمالی به برخی از مهمترین اقدامات اساسی بعمل آمده در این مدت داشته باشیم میتوان بشرح ذیل بدان اشاره نمود :

۱ -حضور معاون اول محترم رییس جمهور و رییس کل سازمان توسعه تجارت ایران در اجلاس در بهمن ماه ۱۴۰۳ برای شرکت در اجلاس نخست‌وزیران اتحادیه اقتصادی اوراسیا و همایش دیجیتال آلماتی ۲۰۲۵ در شهر آلماتی

۲ -برگزاری موفق بیستمین اجلاس کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی و تجاری و فرهنگی بین دو کشور در خردادماه ۱۴۰۴

۳ -سفر رسمی رئیس‌جمهور ایران به آستانه در آذرماه ۱۴۰۴ و دیدار با قاسم جومارت توکایف، نقش شتاب‌دهنده ای را در تنظیم چارچوب‌های حقوقی و ساختاری تجارت دو کشور ایفا نمود.

موافقت نامه های همکاری میان ایران و قزاقزستان چه بود؟

در جریان این سفر، اسناد و موافقت‌نامه‌های کلیدی بشرح زیر به امضا رسید:

• ۱-  نقشه راه توسعه همکاری‌های تجاری و اقتصادی: سند اصلی هدف‌گذاری برای دستیابی به حجم مبادلات ۳ میلیارد دلاری.
• ۲- امضاء بالغ بر ۱۰ سند همکاری در حوزه های مختلف صنعتی ، معدنی ، کشاورزی ، خدمات و سرمایه گذاری مشترک بین بخشهای خصوصی دو کشور به ارزش یک میلیارد دلار
• ۳- یادداشت تفاهم همکاری‌های ترانزیتی و لجستیک در بنادر تجاری دو کشور
• ۴- سند همکاری‌های کشاورزی و امنیت غذایی جهت تسهیل پروتکل‌های قرنطینه‌ای و بهداشتی جهت توسعه کشت فراسرزمینی.
• ۵- امضاء تفاهم‌نامه‌های استاندارد و گمرک برای پذیرش متقابل استانداردهای کیفی کالا.
• ۶- همکاری در حوزه انرژی و فناوری و تبادل دانش فنی، بومی‌سازی تجهیزات صنعتی و ….
• ۷- برگزاری نمایشگاه‌های اختصاصی و رویدادهای تجاری حضوری و آنلاین ، تبادل هیتهای تجاری تخصصی با  نقش‌آفرینی فعال سازمان توسعه تجارت ایران و همکاری بخش خصوصی در دو سال اخیر باعث جهش چشمگیر رویدادهای نمایشگاهی در دو کشور شده است ؛
• ۸- مشارکت فعال جمهوری اسلامی ایران در نمایشگاههای آستانه و آلماتی و برپایی پاوین ملی با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت ایرانی در حوزه‌های گوناگون صنایع غذایی، معدن ، اتومکانیک ، مواد شیمیایی، تجهیزات پزشکی، مصالح ساختمانی و خدمات فنی-مهندسی.
• ۹- حضور فعال قزاقستان در نمایشگاه‌های ایران از جمله مشارکت هیأت‌های نمایشگاهی قزاقستان در رویدادهایی نظیر اوراسیا ، Expo Iran  ، نمایشگاه‌های بین‌المللی کشاورزی و شیلات تهران.
• ۱۰ – نمایشگاه‌های تخصصی خزر در قالب برگزاری رویدادهای مشترک بنادر و لجستیک با محوریت تعمیق مبادلات دریایی در خزر.

همچنین روابط تجاری دو کشور در این دوره شاهد گسترش تعاملات مستقیم بازرگانان در چارچوب اعزام و پذیرش هیأت‌های تجاری و دیپلماسی بخش خصوصی بوده است :

• ۱- احیای شورای تجاری ایران و قزاقستان و فعال شدن اتاق مشترک بازرگانی دو کشور و  برگزاری نشست‌های ادواری متناوب با حضور رؤسای اتاق‌های بازرگانی دو کشور.
• ۲- تبادل هیأت‌های تخصصی استانی و اعزام هیأت‌های تجاری از استان‌های ساحلی خزر (گیلان، مازندران و گلستان) و استان‌های صنعتی ایران به شهرهای آکتائو و آلماتی قزاقستان.
• ۳- نشست B2B بازرگانان و برگزاری ده‌ها همایش رو در رو (B2B) در حوزه‌های کشاورزی، ترانزیت، خدمات فنی و مهندسی، پتروشیمی و بازرگانان حوزه دارویی.
• ۴- نقشه راه جامع برای رسیدن به حجم مبادلات سالانه ۳ میلیارد دلار.
• ۵- جهش ۶۹ درصدی ترانزیت ریلی کریدور شمال-جنوب، اجرای طرح مشترک لجستیکی در بندر شهید رجایی و تسهیل فعالیت در بنادر خزر.
• ۶- گسترش کشت فراسرزمینی و صادرات متقابل غلات، خشکبار و محصولات گلخانه‌ای.

۴ – سفر وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران، در خرداد ۱۴۰۵ به نمایندگی از رئیس‌ جمهور برای شرکت در پنجمین مجمع و اجلاس سران اقتصادی اوراسیا به شهر آستانه

مجموعه اقدامات مورد اشاره، بخشی از روند همکاری‌های اقتصادی و تجاری میان ایران و قزاقستان در دولت چهاردهم را نشان می‌دهد. تداوم این روند، با توجه به ظرفیت‌های موجود، برنامه‌ها و توافقات مورد تفاهم طرفین و در چارچوب سیاست‌ها و اسناد بالادستی دو کشور، می‌تواند به تقویت زمینه‌های همکاری و فراهم شدن بستر مناسب‌ برای توسعه تعاملات اقتصادی و تجاری دوجانبه کمک کند. در این میان، استمرار رایزنی‌ها، پیگیری توافقات و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، از جمله عوامل مؤثر در پیشبرد تدریجی اهداف مورد نظر طرفین خواهد بود.