چالش‌های نظارت بر حمل‌ونقل بار درون‌شهری و وانت‌بارها
نبض حمل‌ونقل بار درون‌شهری بدون نظارت دقیق، با چالش‌های امنیتی و اقتصادی متعددی نظیر رهاشدگی وانت‌بارها و ناکارآمدی سامانه‌ها روبه‌رو است.
به گزارش خبرنگار مهر، با توجه به همین ضرورت، حمل و نقل بار در بخش بین شهری با تصویب قوانین و آیین‌نامه‌های اجرایی تا حدودی تحت نظارت راهداری و پلیس و سایر دستگاه‌های مرتبط قرار گرفته است اما به نظر می‌رسد نظارت بر بخش درون‌شهری به ویژه در حوزه وانت‌بارها و یدک‌کش‌های حمل خودرو به دلایل مختلف از جمله ضعف قوانین، نبود آیین‌نامه‌های اجرایی، عدم اهتمام شهرداری‌ها، نبود اراده ساماندهی در دستگاه‌های متولی و درک پایین از تبعات رها شدن این بخش، آنچنان که باید، شکل نگرفته و چارچوب کارآمدی برای مدیریت و نظارت دقیق بر حمل بار داخلی شهری و فعالیت یدک‌کش‌ها وجود ندارد.
طبق آخرین آماری که سال ۱۴۰۲ از سوی مدیرعامل وقت اتحادیه سازمان‌های حمل‌ونقل بار شهرداری‌های کشور اعلام شد، از سه میلیون و ۸۵۰ هزار وسیله نقلیه حمل بار در کشور، بیش از دو میلیون و ۶۵۰ هزار وانت‌بار در کشور در حال فعالیت هستند.
وانت‌بارهایی که در طول سه سال گذشته قطعاً تعداد آنها افزایش یافته و این یعنی فعالیت حدود سه میلیون خودرو در کشور که بیش از ۲۰ درصد بنزین کشور را مصرف می‌کنند و بخش زیادی از موضوعات و مسائل اقتصادی، اجتماعی و امنیتی جامعه به فعالیت آنان گره خورده؛ بدون هیچ نظارت تخصصی، رها شده است.
این رهاشدگی در حوزه یدک‌کش‌ها وخیم‌تر است در حدی که آمار دقیقی از تعداد خودروهای فعال در این بخش وجود ندارد. همچنین یدک‌کش‌ها، اتحادیه و صنف تخصصی ندارند و امورات آنها به اتحادیه آهنگران و صنعتگران خودرو واگذار شده است.
درباره چالش‌های این وضعیت و ضرورت ساماندهی فعالیت وانت‌بارها و یدک‌کش‌ها با کارشناسان گفت و گو کردیم.
پراکندگی مسئولیت‌ها و فقدان متولی واحد برای حمل بار درون شهری
حامدرضا حیدری کارشناس حمل و نقل در این خصوص گفت: مسأله وانت بارها ناشی پراکندگی مسئولیت‌ها و فقدان یک متولی واحد است. همچنین نگاه ما به بحث حمل و نقل درون شهری در بسیاری از شهرها بلند مدت نیست و بیشتر به صورت مقطعی دنبال شده است.
حیدری ادامه داد: در نتیجه این نوع نگاه، تمرکز اصلی مدیریت شهری در بحث حمل و نقل درون شهری، با وجود نقش گسترده وانت بارها در توزیع کالا، بر جابجایی مسافر و ترافیک خودروهای شخصی و ناوگان سنگین بوده است.
این کارشناس حمل و نقل با بیان اینکه اهمیت وانت‌بارها در حمل و نقل درون شهری در نگاه بلندمدت به اندازه کافی درک نشده است، تصریح کرد: این منجر به این شده که عملاً وظایف مدیریت و نظارت بر این بخش بین شهرداری‌ها، پلیس، وزارت کشور، راهداری و سایر دستگاه‌ها به خوبی تقسیم نشود.
حیدری تصریح کرد: در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از فعالیت حمل بار درون شهری توسط وانت‌بارها به صورت سنتی و غیررسمی انجام می‌شود و به همین دلیل اکنون اطلاعات دقیقی درباره تعداد خودروهای فعال در این بخش، انواع فعالیت‌های آنان، مسیرها، میزان پیمایش و وضعیت رانندگان آنها وجود ندارد.
وی افزود: علاوه بر ضعف و کمبود داده در این بخش، بعضاً داده‌های متناقضی هم شکل گرفته که سیاستگذاری و نظارت موثر بر این بخش را دشوار کرده است.
حیدری این وضعیت را نوعی رها شدگی حمل و نقل درون شهری عنوان کرد و افزود: این رها شدگی علاوه بر افزایش توقف‌ها در ترافیک شهری و توقف‌های غیرمجاز در معابر عمومی، تبعاتی چون مصرف سوخت و آلودگی بیشتر، حمل بار اضافه و ناایمن کردن معابر و افزایش احتمال تصادفات درون شهری و در حومه شهرها را به دنبال دارد.
این کارشناس حمل و نقل در ادامه بیان کرد: این وضعیت همچنین باعث شده تا نرخ‌گذاری شفافی در بحث حمل و نقل بار درون شهری و حومه وجود نداشته باشد و در این میان هم حقوق راننده و هم حقوق صاحب کالا تضییع و واسطه‌گری و فعالیت‌های فاقد مجوز افزایش پیدا کند.
حیدری رهگیری بار را یکی از مقوله‌های بسیار حیاتی در کشور عنوان کرد و گفت: رها شدگی بخش حمل و نقل بار درون شهری، بحث رهگیری بار را بسیار سخت کرده است. در این میان اگر بحرانی در کشور رخ دهد؛ در بخش حمل و نقل درون شهری، بانک اطلاعاتی و ساز و کار منسجمی برای مدیریت توزیع کالا درون شهرها وجود ندارد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: برای ساماندهی این وضعیت نباید صرفاً به برخوردهای انتظامی یا محدود کردن تردد وانت‌بارها اتکا کرد چون این نوع برخورد تبعات اجتماعی، اقتصادی و امنیتی به دنبال دارد. بنابراین برای ارائه راهکار ابتدا باید وانت‌بارها را به عنوان بخشی از مقوله لجستیک درون‌شهری به رسمیت شناخت و برای آن در سامانه جامع ثبت ناوگان و رانندگان یک متولی اصلی مشخص کرد.
وی افزود: با این کار سپس می‌توان مواردی چون نرخ‌ها و مسئولیت‌های حمل، مقوله بیمه، معاینه فنی، نوسازی ناوگان و… را ساماندهی و شفاف کرد. این اقدامات می‌تواند منجر به این شود که بتوان از سامانه هوشمند برای تطابق عرضه و تقاضای بار استفاده کنیم.
وی ادامه داد: البته باید توجه داشت که این یک امر تدریجی است و باید با مشارکت راننده‌ها انجام شود و حتماً جنبه تشویقی و حمایتی داشته باشد تا منجر به حذف معیشت رانندگان یا افزایش هزینه‌های حمل کالا نشود.
این کارشناس حمل و نقل در پایان خاطرنشان کرد: نباید وانت‌بارها را بخش کوچکی از مسأله ترافیک درون شهرها در نظر گرفت؛ آنها یکی از حلقه‌های اصلی اقتصاد و توزیع کالا در شهرها هستند و نادیده گرفتن این بخش، هزینه‌های خدمات شهری را افزایش خواهد داد. بنابراین باید هر نوع برنامه‌ریزی و ساماندهی با این نگاه انجام شود.
تبعات اقتصادی، اجتماعی و امنیتی رها شدن حمل و نقل درون شهری بار
سیدطه‌حسین مدنی رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند هم درباره این چالش گفت: قاعدتاً نبود چارچوب نظارتی دقیق و مدیریتی کارآمد بر بخش مهم و گسترده حمل و نقل درون شهری، تبعات منفی متعددی به دنبال داشته و تا زمانی که این وضعیت ساماندهی نشود، این تبعات منفی هم ادامه خواهد داشت و دامنه‌های اقتصادی، اجتماعی و امنیتی آن وسیع‌تر خواهد شد.
مدنی خاطرنشان کرد: از جمله تبعات عدم ساماندهی حمل و نقل درون شهری در حوزه وانت‌بارها و یدک‌کش‌ها، می‌توان به چالش‌هایی چون حمل وسایل سرقتی در پوشش بار، حمل خودروی سرقتی توسط یدک‌کش، نبود نظارت کارآمد بر نرخ خدمات وانت‌بارها و یدک‌کش‌ها و افزایش نارضایتی عمومی در این حوزه، اختلال در مدیریت شهری به ویژه حوزه ترافیک، آسیب به زیرساخت‌های شهری از جمله آسفالت معابر عمومی، محروم شدن مدیریت شهری از منابع درآمدی حاصل از حمل بار و جبران خسارات زیرساختی و زیست‌محیطی حاصل از بخش حمل بار درون شهری از جیب شهروندان اشاره کرد.
وی تصریح کرد: علاوه بر این آسیب‌های اقتصادی و اجتماعی، عدم ساماندهی حمل و نقل بار درون شهری، تبعات امنیتی نیز به دنبال دارد.
