ارزیابی رئیس انجمن حبوبات از قیمتها تا پایان سال/ واردات، بازار را اشباع کرده است
رئیس انجمن حبوبات ایران با اشاره به وفور حبوبات در بازار و تداوم واردات گفت: در حال حاضر نگرانی از بابت تأمین حبوبات کشور وجود ندارد، اما ادامه واردات بیش از نیاز، بهویژه در پی بخشنامه مربوط به رفع تعهد ارزی صادرکنندگان، موجب اشباع بازار، افت قیمت محصولات داخلی و وارد شدن خسارت به کشاورزان شده است.
به گزارش ایسنا، داوود لپهچی، رئیس انجمن حبوبات ایران در نشست خبری با اشاره به وضعیت بازار حبوبات، اظهار کرد: یکی از ویژگیهای برخی حبوبات وارداتی این است که واردکننده تمایل دارد کالا را در مدت کوتاهی به فروش برساند، زیرا با گذشت زمان، بهویژه در فصل تابستان و هوای گرم، ممکن است رنگ و کیفیت ظاهری محصول تغییر کند. در حال حاضر یکی از مشکلات اعضای انجمن، بهویژه فعالان حوزه حبوبات، تعدد ورود دستگاههای نظارتی از جمله تعزیرات و پلیس به این موضوع است که در برخی موارد منجر به تشکیل پرونده برای فعالان این بخش شده و آنها را درگیر فرآیندهای قضایی کرده است.
واردات بیش از نیاز، بازار حبوبات را اشباع کرد
رئیس انجمن حبوبات ایران با بیان اینکه انجمن در حال حاضر با چند مشکل جدی مواجه است که انتظار داریم این مسائل از طریق رسانهها به گوش مسئولان برسد، به وضعیت تولید داخلی اشاره و اظهار کرد: طی دو سال گذشته از نظر برداشت محصولات حبوبات مشکل جدی نداشتهایم و سال زراعی خوبی را پشت سر گذاشتهایم. یکی از سالهایی که در تولید لوبیا چیتی با مشکل مواجه شدیم، سال زراعی ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ بود، اما در دو سال اخیر برداشت مناسبی داشتهایم. در کنار تولید مناسب داخلی، میزان واردات نیز بیش از حد معمول بوده است. البته واردکننده حرفهای، بازار را میشناسد و میداند چه زمانی و چه مقدار کالا وارد کند، اما بخشنامه مرتبط با رفع تعهد ارزی صادرکنندگان موجب شد حجم واردات افزایش یابد و کالا بیش از نیاز وارد کشور شود.
به گفته وی، تولید داخلی حبوبات حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تن است و سالانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن نیز واردات انجام میشود. در مجموع مصرف سالانه کشور حدود ۹۰۰ تا ۹۵۰ هزار تن برآورد میشود و سرانه مصرف حبوبات نیز حدود ۹ تا ۱۰ کیلوگرم است. در ماههای اخیر واردات بیش از نیاز معمول انجام شده و همین موضوع موجب شده است بازار از کالا اشباع شود.
کشاورزان در معرض زیان قرار گرفتهاند
رئیس انجمن حبوبات ایران با بیان اینکه نگرانی اصلی انجمن در شرایط فعلی وضعیت کشاورزان است، گفت: نباید صرفاً از پایین بودن قیمت برای مصرفکننده خوشحال باشیم، زیرا اگر کشاورز امسال متضرر شود، ممکن است سال آینده محصول دیگری بکارد و در نتیجه کشور با کمبود و جهش قیمت مواجه شود. برای نمونه، اگر کشاورز سال گذشته لوبیا چیتی را حدود ۳۰۰ هزار تومان فروخته و این محصول با قیمت بالاتری به مصرفکننده رسیده است، امسال با توجه به افزایش هزینههای تولید و تورم، طبیعی است که انتظار قیمت بالاتری داشته باشد؛ اما در شرایط فعلی قیمت لوبیا چیتی داخلی حتی کاهش یافته است.
لپهچی گفت: هزینههای بستهبندی، سلفون و سایر نهادهها نیز افزایش یافته است، اما کشاورز در بسیاری موارد مجبور است محصول خود را با قیمت پایین بفروشد، زیرا به نقدینگی برای تهیه بذر، سموم، آمادهسازی زمین و آغاز کشت بعدی نیاز دارد. واردکننده ممکن است بتواند کالای خود را شش یا هشت ماه در انبار نگه دارد و هزینههای مربوط را نیز پرداخت کند، اما کشاورز چنین امکانی ندارد. به همین دلیل در شرایط اشباع بازار، بیشترین فشار متوجه تولیدکننده داخلی میشود.
رئیس انجمن حبوبات ایران با اشاره به تجربه سالهای گذشته اظهار کرد: این وضعیت مشابه اتفاقی است که در برخی محصولات کشاورزی از جمله پیاز و سیبزمینی رخ میدهد؛ یک سال قیمت محصول بهشدت کاهش مییابد و کشاورز متضرر میشود، در نتیجه سال بعد از کشت آن محصول صرفنظر میکند و بازار با کمبود و افزایش قیمت مواجه میشود. سال ۱۴۰۲ نیز تجربه مشابهی در برخی انواع لوبیا داشتیم؛ محصول روی دست کشاورز ماند و سال بعد برخی تولیدکنندگان الگوی کشت خود را تغییر دادند. اگر امسال نیز به دلیل وفور کالا و کاهش قیمت، کشاورزان آسیب ببینند، احتمال دارد سال آینده دوباره با کاهش تولید برخی انواع حبوبات مواجه شویم.
بخشنامههایی که موجب واردات خارج از نیاز بازار میشوند، مورد بازنگری قرار گیرند
وی ادامه داد: انجمن از طریق مکاتبه با دستگاههای مسئول در تلاش است نسبت به پیامدهای این وضعیت هشدار دهد و یکی از درخواستهای ما این است که بخشنامههایی که موجب واردات خارج از نیاز بازار میشوند، مورد بازنگری قرار گیرند.
واردات به مسیرهای شمالی منتقل شد
رئیس انجمن حبوبات ایران در بخش دیگری از سخنان خود درباره تأثیر شرایط منطقه و محدودیتهای دریایی بر واردات گفت: در چند ماه گذشته، اعضای انجمن بخشی از واردات خود را به سمت مرزهای شمالی و مسیرهای زمینی کشورهای همسایه منتقل کردهاند. با این حال، به دلیل تنوع مبادی وارداتی، کمبودی در بازار حبوبات وجود ندارد. برای مثال عدس هم از کانادا و هم از روسیه تأمین میشود و در شرایط فعلی سهم بیشتری از واردات به سمت روسیه و مسیرهای شمالی سوق پیدا کرده است.
تا پایان سال نگرانی از کمبود حبوبات نداریم
رئیس انجمن حبوبات ایران با اشاره به موجودی فعلی بازار گفت: کالا به میزان کافی در بنادر، گمرکات و انبارهای واردکنندگان موجود است و در حال حاضر هیچ نگرانی از بابت تأمین حبوبات وجود ندارد. با توجه به اینکه در نیمه دوم سال و با خنکتر شدن هوا مصرف حبوبات افزایش پیدا میکند، واردات همچنان ادامه خواهد داشت. همچنین با نزدیک شدن به ماههای پایانی سال، بخشی از محصول داخلی مصرف میشود و نیاز به واردات افزایش خواهد یافت.
لپهچی پیشبینی کرد که در پنج تا شش ماه آینده بازار با مشکل جدی در تأمین مواجه نشود و گفت: برآورد ما این است که تا پایان سال از نظر موجودی حبوبات و حتی تأمین نیاز دورههایی مانند ماه رمضان مشکلی وجود نخواهد داشت. افزایش هزینههای حملونقل پیش از این اثر خود را بر قیمت بازار گذاشته است و قیمتهای فعلی تا حدی بازتاب همین افزایش هزینههاست.
مطالبه ۴۵ تا ۵۰ میلیون دلاری واردکنندگان
رئیس انجمن حبوبات ایران در ادامه به موضوع مطالبات ارزی واردکنندگان اشاره کرد و گفت: مجموع معوقات ارزی فعالان این حوزه حدود ۴۵ تا ۵۰ میلیون دلار برآورد میشود. در گذشته واردکننده کالا را وارد میکرد و پس از طی فرآیندهای مربوط در صف تخصیص ارز قرار میگرفت، اما با تغییر سیاستهای ارزی، بخشی از کالاهایی که قبلاً وارد، تأمین و حتی مصرف شده بود، بدون تعیین تکلیف منابع ارزی باقی ماند. نمیتوان پس از ورود و مصرف کالا بهسادگی اعلام کرد که ارز مربوط به آن پرداخت نمیشود. رقم حدود ۵۰ میلیون دلار در مقایسه با ابعاد بودجه کشور رقم بزرگی نیست، بهخصوص اینکه حبوبات جزو کالاهای ضروری و مورد مصرف دهکهای پایین درآمدی است.
وی ادامه داد: براساس پیگیریهای انجامشده، موضوع پرداخت این مطالبات نیازمند انجام حسابرسی است و انتظار میرود پس از تکمیل حسابرسیها امکان پیشبینی و پرداخت آن در چارچوب بودجه فراهم شود.
رئیس انجمن حبوبات ایران تأکید کرد: تصمیمات اقتصادی ممکن است در مجموع ضروری و حتی مثبت باشند، اما هنگام اجرای آنها باید خسارت واردشده به فعالان اقتصادی نیز دیده شود. نمیتوان با یک بخشنامه، تعهدات ایجادشده قبلی را نادیده گرفت؛ حقوق واردکنندگان و تولیدکنندگان و موضوع حقالناس نیز باید در تصمیمگیریها مورد توجه قرار گیرد.
لپهچی با تأکید بر اینکه انجمن حبوبات ایران صرفا نماینده واردکنندگان نیست، اظهار کرد: اعضای این انجمن مجموعهای از تولیدکنندگان، فعالان بخش کشاورزی، صنایع بستهبندی، صنایع تبدیلی و واردکنندگان هستند. از جمله اعضای انجمن میتوان به فعالان بزرگ حوزه بستهبندی و همچنین نمایندگان تولیدکنندگان و کشاورزان اشاره کرد. بنابراین زمانی که انجمن درباره مشکلات این حوزه صحبت میکند، نگاه آن صرفاً معطوف به موضوع واردات و تخصیص ارز نیست و تلاش میکند منافع همه اجزای این زنجیره را در نظر بگیرد.
مشکل زمانی ایجاد میشود که افراد یا مجموعههایی خارج از ساختار تخصصی این بازار، صرفاً با هدف رفع تعهدات ارزی اقدام به واردات کالا کنند و بدون شناخت کافی از نیاز بازار، محصولاتی با کیفیت پایین یا حجمی بیش از نیاز وارد کشور شود. این مسئله میتواند تعادل بازار را برهم بزند و در نهایت تولیدکننده داخلی را تحت فشار قرار دهد.وی با اشاره به اقدام برخی اعضای انجمن برای حمایت از تولیدکنندگان گفت: اعضای انجمن تشویق شدهاند که از ابتدای فصل برداشت و در برخی موارد حتی پیش از آغاز برداشت، محصولات کشاورزان را خریداری کنند. بخشی از تجار بزرگ که در حوزه واردات نیز فعالیت دارند، خود وارد بخش تولید شدهاند؛ برخی به طور مستقیم در کشت مشارکت میکنند و برخی دیگر محصولات کشاورزان را با قیمت مناسب خریداری میکنند تا چرخه تولید ادامه پیدا کند.
به گفته وی، مشکل زمانی ایجاد میشود که افراد یا مجموعههایی خارج از ساختار تخصصی این بازار، صرفاً با هدف رفع تعهدات ارزی اقدام به واردات کالا کنند و بدون شناخت کافی از نیاز بازار، محصولاتی با کیفیت پایین یا حجمی بیش از نیاز وارد کشور شود. این مسئله میتواند تعادل بازار را برهم بزند و در نهایت تولیدکننده داخلی را تحت فشار قرار دهد.
ظرفیت صنایع تبدیلی برای جذب مازاد محدود است
رئیس انجمن حبوبات ایران درباره امکان استفاده از صنایع تبدیلی و بستهبندی برای مدیریت مازاد موجود در بازار اظهار کرد: شرکتهای بستهبندی و صنایع تبدیلی در حال فعالیت هستند و بازار خود را نیز طی سالهای گذشته شکل دادهاند، اما حجم واردات در برخی مقاطع به اندازهای بوده که امکان جذب کامل آن از طریق این صنایع وجود ندارد. واحدهای بستهبندی بر اساس ظرفیت فروش و بازار خود فعالیت میکنند و نمیتوان انتظار داشت کالایی که به شکل غیرمتعارف و بیش از نیاز وارد کشور شده، صرفاً از طریق بستهبندی جذب شود. در چنین شرایطی ممکن است کالا در شبکه توزیع و فروشگاهها باقی بماند.
لپهچی همچنین درباره امکان صادرات مجدد حبوبات وارداتی گفت: صادرات کالایی که با ارز دولتی یا ترجیحی وارد شده است، با محدودیتها و مقررات خاصی مواجه است و بهسادگی امکانپذیر نیست. ضمن اینکه بسیاری از کشورهای اطراف نیز از نظر تأمین حبوبات شرایط مناسبی دارند و بازار گستردهای برای صادرات مجدد چنین محصولاتی وجود ندارد.
نخود آبگوشتی؛ مهمترین قلم صادراتی حبوبات
وی با بیان اینکه نخود آبگوشتی از معدود اقلام حبوبات است که تولید آن بیش از نیاز داخلی است، گفت: ایران در این محصول ظرفیت صادراتی دارد و هر سال بخشی از تولید به بازارهای خارجی صادر میشود. میزان صادرات نخود آبگوشتی در برخی سالها حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار تن بوده و این رقم بسته به شرایط بازار ممکن است بین ۶۰ تا ۸۰ هزار تن در نوسان باشد. با در نظر گرفتن متوسط قیمت حدود ۸۰۰ تا هزار دلار برای هر تن، صادرات این محصول میتواند سالانه حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور داشته باشد.
واردات به فعالان تخصصی این حوزه سپرده شود
لپهچی در پاسخ به این پرسش که برای حمایت از کشاورزان چه اقدامی باید انجام شود، گفت: یکی از مهمترین اقدامات این است که واردات حبوبات در اختیار واردکنندگان تخصصی این حوزه باشد و بخشنامههایی که موجب ورود غیرمتعارف کالا با هدف رفع تعهد ارزی میشود، متوقف یا اصلاح شود. حتی اگر از همین امروز چنین بخشنامهای متوقف شود، به دلیل حجم بالای کالایی که تاکنون وارد کشور شده، تا حدود شش یا هفت ماه آینده و حتی تا پایان سال از نظر موجودی بازار مشکلی ایجاد نخواهد شد. در شرایط فعلی حجم بالایی از کالا وارد بازار شده و هرگونه اقدام حمایتی با تأخیر انجام میشود. با این حال، جلوگیری از ادامه روند فعلی میتواند مانع از تشدید مشکلات در ماههای آینده شود.
وی تاکید کرد: اگر واردات مجددا بر اساس روال طبیعی، ثبت سفارش متعارف و نیاز واقعی بازار انجام شود، بهتدریج تعادل به بازار بازمیگردد، عرضه کنترل میشود و کشاورز نیز برای کشت سال آینده انگیزه بیشتری خواهد داشت.
انتقاد از نبود برنامه مشخص برای رفع تعهد ارزی
لپهچی با انتقاد از شیوه اجرای سیاست رفع تعهد ارزی اظهار کرد: زمانی که به صادرکنندگان اجازه داده میشود برای رفع تعهد ارزی کالای اساسی وارد کنند، باید مشخص باشد کشور به چه کالا و چه میزان واردات نیاز دارد. نمیتوان بدون برنامهریزی مشخص اجازه داد حجم بسیار بالایی از یک محصول مانند برنج، روغن یا حبوبات وارد کشور شود. اگر برای نیاز واقعی بازار سقف و برنامه مشخصی وجود نداشته باشد، نتیجه آن انباشت کالا و آسیب به تولید داخلی خواهد بود.زمانی که به صادرکنندگان اجازه داده میشود برای رفع تعهد ارزی کالای اساسی وارد کنند، باید مشخص باشد کشور به چه کالا و چه میزان واردات نیاز دارد. نمیتوان بدون برنامهریزی مشخص اجازه داد حجم بسیار بالایی از یک محصول مانند برنج، روغن یا حبوبات وارد کشور شود. اگر برای نیاز واقعی بازار سقف و برنامه مشخصی وجود نداشته باشد، نتیجه آن انباشت کالا و آسیب به تولید داخلی خواهد بود.
رئیس انجمن حبوبات ایران با اشاره به وضعیت برخی دیگر از کالاهای اساسی گفت: در بخش روغن نیز گزارشهایی از پر شدن ظرفیت مخازن و دشواری در تخلیه محمولهها وجود دارد. توقف کشتی و تاخیر در تخلیه نیز هزینه دموراژ ایجاد میکند که در نهایت میتواند به مصرفکننده منتقل شود. آثار تصمیمات اقتصادی معمولاً در همان ۲۴ ساعت نخست دیده نمیشود و به تدریج خود را در قیمت و رفتار بازار نشان میدهد. تغییر نرخ ارز و افزایش هزینههای واردات نیز در یک دوره زمانی به قیمت نهایی کالا منتقل میشود.
لپهچی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به عملکرد بخش خصوصی در دوره بحران گفت: در شرایط جنگی، تجار و فعالان بخش خصوصی برای حفظ جریان تأمین کالا تلاش زیادی انجام دادند. در مقاطعی که شرایط بنادر جنوبی دشوار بود، تعدادی از اعضای انجمن شخصاً به مناطق بندری رفتند تا روند تخلیه کشتیها و انتقال کالا متوقف نشود. بسیاری از تجار و بازرگانان در آن مقطع وظیفه خود را برای تأمین بازار انجام دادند. شرایط جنگی نباید بهانهای برای تصمیمگیری نادرست باشد؛ اتفاقاً در چنین شرایطی مسئولان باید دقیقترین تصمیمات را بگیرند، زیرا آثار یک تصمیم اشتباه ممکن است ماهها یا حتی یک سال بعد در تولید و بازار نمایان شود.
وی بار دیگر نسبت به آسیب دیدن کشاورزان هشدار داد و گفت: اگر امروز تصمیمی گرفته شود که کشاورز را متضرر کند، ممکن است سال آینده همان اتفاقی رخ دهد که پیش از این در بازار پیاز یا سیبزمینی دیدهایم؛ کاهش تولید در یک سال و جهش قیمت در سال بعد.
کاهش محسوس قیمت برخی حبوبات
لپهچی با بیان اینکه متوسط قیمت برخی محصولات نسبت به دورههای قبل کاهش قابل توجهی داشته و در بعضی اقلام این کاهش به حدود ۵۰ درصد رسیده است، درباره قیمت لوبیا چیتی اظهار کرد: قیمت این محصول در بازار عمدهفروشی و بسته به نوع و کیفیت آن متفاوت است، اما در مجموع قیمت نسبت به گذشته کاهش چشمگیری داشته است. تفاوت قیمت عمدهفروشی با بستهبندی نیز به هزینههای بستهبندی، حملونقل و برند مربوط میشود. کاهش قیمت برای مصرفکننده در ظاهر اتفاق مثبتی است، اما نگرانی اصلی این است که این کاهش از محل زیان کشاورز تأمین شود. واردکننده یا تاجر در برخی موارد میتواند کالا را برای مدتی نگهداری یا با سود کمتر عرضه کند، اما کشاورز به دلیل نیاز فوری به نقدینگی چنین امکانی ندارد. کشاورز معمولاً برای تأمین هزینههای کشت بعدی، خرید نهاده، سم و آمادهسازی زمین ناچار به فروش محصول است و به همین دلیل در شرایط افت شدید قیمت، آسیب بیشتری میبیند.
ممنوعیت کامل واردات حبوبات راهحل نیست
رئیس انجمن حبوبات ایران با تأکید بر اینکه میزان وابستگی به واردات در انواع حبوبات یکسان نیست، اظهار کرد: به طور کلی حدود ۷۰ درصد نیاز کشور از تولید داخلی و حدود ۳۰ درصد از طریق واردات تأمین میشود، اما این نسبت در هر محصول متفاوت است.
وی افزود: برای نمونه، سهم واردات در عدس بسیار بالاتر است، در حالی که در برخی انواع لوبیا بخش عمده نیاز از تولید داخل تأمین میشود. همچنین در برخی اقلام مانند نخود مورد استفاده برای تولید لپه نیز وابستگی به واردات قابل توجه است.
لپهچی تأکید کرد: بنابراین ممنوعیت کامل واردات حبوبات تصمیم درستی نیست و میتواند در بعضی محصولات به کمبود و جهش شدید قیمت منجر شود. مسئله اصلی ممنوع کردن واردات نیست، بلکه کنترل و مدیریت میزان واردات بر اساس تولید و مصرف واقعی کشور است.
درخواست انجمن برای مشارکت در تصمیمگیریها
رئیس انجمن حبوبات ایران در پایان با اشاره به تجربه این انجمن در بازار حبوبات گفت: انجمن طی سالهای گذشته تجربه گستردهای در حوزه تولید، تجارت، واردات و توزیع حبوبات به دست آورده و میتواند در تصمیمگیریهای مرتبط با این بخش به دولت کمک کند.
وی افزود: بسیاری از فعالان انجمن چند نسل در حوزه تولید و تجارت حبوبات حضور داشتهاند و شناخت کاملی از ویژگیهای این بازار دارند. اگر پیش از اتخاذ تصمیمات مهم، نظر تخصصی انجمن گرفته شود، میتوان از بروز بسیاری از مشکلات در حوزه تولید، واردات و مصرف جلوگیری کرد.
لپهچی در پایان تأکید کرد: هدف انجمن صرفاً حمایت از یک بخش خاص نیست؛ باید همزمان نیاز مصرفکننده، استمرار تولید کشاورز و تعادل بازار در نظر گرفته شود. برخی تصمیمات ممکن است در کوتاهمدت موجب کاهش قیمت شوند، اما پیامد منفی آنها برای تولید داخلی در ماهها یا سالهای بعد آشکار خواهد شد.
